Apple i Microsoft: zanim zostali rywalami, razem budowali rewolucję. Historia niezwykłej współpracy i… kasety magnetofonowej (cz.1)

Publikując na Kapitanie artykuły techniczne, informacje o zagrożeniach w cyberprzestrzeni oraz systemach informatycznych nie sposób raz na jakiś czas nie powrócić (z sentymentu i pasji) do historii IT, której bieg bezpośrednio wyznaczali dwaj giganci – Apple oraz Microsoft. Postanowiliśmy opisać ciekawostki dotyczące początków współpracy tych dwóch firm oraz pokazać technologie czy też artefakty, które dla Ciebie, Drogi Czytelniku, mogą być wielkim zaskoczeniem.

Historia niezwykłej współpracy licząca prawie 50 lat

Dziś trudno wyobrazić sobie dwie firmy bardziej kojarzone z konkurencją niż Apple i Microsoft. Apple – symbol zamkniętego ekosystemu, własnego sprzętu i charakterystycznego wzornictwa. Microsoft – potęga oprogramowania, Windows i świat komputerów PC. Przez dziesięciolecia obie firmy rywalizowały o użytkowników, programistów i dominację na rynku komputerów osobistych. A jednak ich historia zaczęła się zupełnie inaczej…

W 1977 roku, kiedy Apple było niewielką firmą, dopiero próbującą znaleźć swoje miejsce na rynku, a Microsoft (założony 4 kwietnia 1975 r. w Albuquerque przez Billa Gatesa i Paula Allena) miał zaledwie dwa lata, przedsiębiorstwa nawiązały współpracę. Microsoft dostarczył oprogramowanie dla Apple II, Apple korzystało z technologii Microsoftu, a kilka lat później Microsoft stworzył nawet specjalny produkt sprzętowy przeznaczony właśnie dla komputera Apple. Co więcej, kiedy w 1984 roku Apple wprowadziło Macintosha, Microsoft należał do najważniejszych producentów oprogramowania wspierających nową platformę. Rok później Microsoft wypuścił pierwszą wersję Excela właśnie na komputer Apple. Historia ta pokazuje coś bardzo istotnego: zanim Apple i Microsoft stały się zaciekłymi konkurentami, przez wiele lat były partnerami, a ich technologie wspólnie budowały fundamenty rynku komputerów osobistych. Przejdźmy zatem do konkretów i zaprezentujmy, jak to wyglądało chronologicznie.

1977: wszystko zaczęło się od kasety magnetofonowej z BASIC

Rok 1977 był dla Apple przełomowy. Po debiucie Apple-1 (1976 r.) Steve Jobs i Steve Wozniak 16 kwietnia 1977 roku na targach West Coast Computer Faire w San Francisco pokazali światu Apple II – komputer, który miał stać się jednym z najważniejszych urządzeń w historii komputerów osobistych. Apple II wyróżniał się możliwością podłączenia monitora lub telewizora, obsługą grafiki kolorowej oraz stosunkowo prostą konstrukcją, umożliwiającą użytkownikowi samodzielne programowanie. Na tle ówczesnych konkurentów, tzw. pionierów PC-tów z procesorem MOS 6502, takich jak Commodore PET 2001 czy TRS-80, cechy te sprawiały, że wyróżniał się technologicznie.

Był jednak pewien problem. Komputer potrzebował dobrego języka programowania. Standardowym językiem epoki był BASIC. Apple posiadało własny Integer BASIC, napisany przez Steve’a Wozniaka, ale miał on istotne ograniczenia. Nie obsługiwał między innymi arytmetyki zmiennoprzecinkowej w sposób wymagany przez bardziej zaawansowane programy. Wozniak zresztą, jak sam twierdził, napisał INTEGER BASIC (GAME BASIC) z myślą o grach, a rynek wymusił zastosowanie go także w biznesie. W tym momencie pojawił się Microsoft. Firma Billa Gatesa pracowała już nad interpreterami BASIC dla różnych procesorów. Microsoft stworzył również wersję BASIC dla procesora MOS Technology 6502 – dokładnie tego samego, który znajdował się w Apple II. W sierpniu 1977 roku Apple zawarło z Microsoftem umowę licencyjną. Zapłaciło Microsoftowi pierwszą część opłaty licencyjnej w wysokości 10 500 dolarów za możliwość wykorzystania 6502 BASIC przez kolejne osiem lat. Dla dzisiejszego giganta technologicznego jest to niewielka kwota, w 1977 roku była jednak znaczącą inwestycją młodej firmy prowadzonej przez Gatesa oraz Allena i prawdopodobnie miała duży wpływ na ich sytuację finansową (polecamy sprawdzić tutaj.) Rozpoczęła się współpraca, która miała trwać przez kolejne dekady.

Applesoft BASIC – Apple i Microsoft na jednej kasecie

Microsoft BASIC został następnie dostosowany przez Apple do specyfiki Apple II. W pracach uczestniczył między innymi Randy Wigginton, jeden z wczesnych programistów firmy. Rezultatem była pierwsza wersja Applesoft BASIC. Interesująca jest tu nawet nazwa. „Apple” połączone z „soft” (być może od drugiego członu Microsoft) symbolizowało oprogramowanie stworzone dla Apple, ale technologia stojąca za nim pochodziła z Microsoftu. Pierwsza wersja Applesoft BASIC została udostępniona na kasecie pod koniec 1977 roku.

Zachowane do dziś oryginalne egzemplarze są niezwykle interesującymi artefaktami historii informatyki i są oczywiście bardzo cenne. Na jednej z zachowanych kaset widnieje napis:

APPLESOFT BASIC

oraz informacja:

© MICROSOFT™ 1977, ALBUQUERQUE, NEW MEXICO

To jeden z najbardziej namacalnych dowodów na to, jak wcześnie rozpoczęła się współpraca obu przedsiębiorstw. Nie mówimy tutaj o historii z końca lat 90., kiedy Steve Jobs i Bill Gates wspólnie pojawili się na scenie. Mówimy o roku 1977 – tym samym, w którym Apple II dopiero rozpoczynał swoją rynkową karierę, a Microsoft miał pierwszą siedzibę w Albuquerque, w stanie Nowy Meksyk. Co ciekawe, zachowane egzemplarze tych kaset pojawiają się dziś na aukcjach kolekcjonerskich. Jedna z oryginalnych kaset Applesoft BASIC z 1977 roku została sprzedana w 2025 roku przez pewien dom aukcyjny za 1500 dolarów. Dla kolekcjonera nie jest to zwykła stara kaseta magnetofonowa. To fizyczny dokument jednej z pierwszych umów pomiędzy Apple i Microsoftem.

Apple II i Microsoft – współpraca, której nie widać na pierwszy rzut oka

Historia Applesoft BASIC jest szczególnie ciekawa, ponieważ pokazuje, jak wyglądał świat komputerów przed pojawieniem się współczesnych gigantów technologicznych. W 1977 roku Apple, Microsoft, Commodore, Atari czy IBM nie były jeszcze tymi firmami, które znamy dzisiaj. Nie istniał Windows. Nie istniał Macintosh. Nie było IBM PC. Nie było również dzisiejszego podziału na „świat Apple” i „świat PC”. Firmy eksperymentowały, wymieniały technologie i próbowały znaleźć najlepszy sposób na rozwój komputerów osobistych. Apple potrzebowało dobrego BASIC-a. Microsoft posiadał odpowiednią technologię. Interesy obu firm się spotkały. I właśnie dlatego Applesoft BASIC jest jednym z najważniejszych materialnych śladów tej współpracy.

1980: Microsoft robi coś jeszcze bardziej niezwykłego

Współpraca nie ograniczyła się jednak do oprogramowania. W 1980 roku Microsoft stworzył produkt sprzętowy przeznaczony specjalnie dla Apple II. Była nim Microsoft Z80 SoftCard.

SoftCard była kartą rozszerzeń instalowaną wewnątrz Apple II. Dodawała komputerowi procesor Z80 i umożliwiała uruchamianie systemu CP/M – jednego z najważniejszych systemów operacyjnych świata komputerów profesjonalnych przełomu lat 70. i 80. Microsoft reklamował SoftCard jako sposób na przekształcenie Apple II w znacznie bardziej uniwersalny komputer.

W jednej z zachowanych reklam użyto bardzo charakterystycznego hasła:

„Turn your Apple into the world’s most versatile personal computer”.

To jeden z najbardziej niezwykłych przykładów współpracy obu firm. Microsoft nie był wtedy wyłącznie producentem oprogramowania dla komputerów Apple. Microsoft sprzedawał własny sprzęt przeznaczony do Apple II. SoftCard okazała się dużym sukcesem. W ciągu pierwszych trzech miesięcy sprzedano około 5000 egzemplarzy, a do końca 1981 roku stała się najlepiej sprzedającym się produktem detalicznym Microsoftu.

Dzisiaj może to brzmieć niewiarygodnie, ale jeden z największych sukcesów sprzedażowych Microsoftu w początkowym okresie firmy był związany z urządzeniem przeznaczonym do komputera Apple.

Macintosh: kolejny etap współpracy

Kiedy Apple rozpoczęło prace nad nowym komputerem Macintosh, współpraca z Microsoftem zaczęła nabierać jeszcze większego tempa. Już na początku lat 80. Microsoft interesował się nową platformą Apple. W 1981 roku przedstawiciele Microsoftu mieli okazję zobaczyć demonstrację rozwijanego Macintosha. Bill Gates i jego zespół zaczęli analizować możliwości nowej platformy. Macintosh był czymś zupełnie innym niż Apple II. Miał graficzny interfejs użytkownika, mysz, okna, ikony i oferował zupełnie nowy sposób interakcji z komputerem. Apple potrzebowało jednak nie tylko dobrego sprzętu. Potrzebowało oprogramowania. I tutaj ponownie pojawił się Microsoft.

1984: Microsoft przychodzi na premierę Macintosha

24 stycznia 1984 roku Apple zaprezentowało Macintosha.

Premierze towarzyszyła słynna reklama „1984”, ale równie interesujące było to, co działo się w świecie oprogramowania. Microsoft przygotował dla nowego komputera szereg programów.

Wśród nich znalazły się:

• Microsoft BASIC,
• Multiplan,
• Microsoft Chart,
• Microsoft Word,
• Microsoft File.

Zachowane reklamy z 1984 roku pokazują produkty Microsoftu działające na Macintosh.

Nagranie prezentujące Macintosh przez samego Billa Gatesa zobaczysz na poniższym video:

To kolejny bardzo ważny moment. Microsoft nie był wtedy firmą próbującą pokonać Apple. Był jednym z producentów, którzy pomagali Apple zbudować ekosystem oprogramowania dla nowej platformy.

1985: Excel najpierw dla Apple

Jedną z najbardziej zaskakujących odsłon w historii Microsoftu jest historia Excela. Dzisiaj jest on kojarzony przede wszystkim z Windowsem. Jednak jego pierwsza wersja nie powstała dla Windows. Pierwszy Excel został wydany dla Macintosha w 1985 roku (reklama tutaj).

Microsoft zdecydował się wykorzystać możliwości interfejsu graficznego Macintosha do stworzenia nowoczesnego arkusza kalkulacyjnego. Była to bardzo ważna decyzja. Microsoft uznał, że Macintosh jest na tyle interesującą platformą, że warto tworzyć dla niego zaawansowane aplikacje, nawet zanim podobne rozwiązania pojawią się na komputerach Microsoftu.

Zachowały się również reklamy Apple, w których Macintosh 512K był prezentowany razem z Microsoft Excel. Jest to niezwykle wymowny obraz. Apple sprzedawało komputer. Microsoft dostarczał jeden z najważniejszych programów. Obie firmy korzystały na tym samym ekosystemie.

Applesoft BASIC i MacBASIC – wymiana technologii

W połowie lat 80. relacje pomiędzy firmami były jeszcze ciekawsze. Apple chciało przedłużyć licencję Microsoftu na Applesoft BASIC. Microsoft natomiast był zainteresowany technologią Apple – MacBASIC. Doszło więc do swoistej wymiany technologii. Apple uzyskało przedłużenie licencji na Applesoft BASIC, natomiast Microsoft otrzymał dostęp do MacBASIC. To pokazuje, że relacja pomiędzy firmami była bardziej skomplikowana niż prosty podział na producenta sprzętu i producenta oprogramowania. Obie firmy miały technologie, których potrzebowała druga strona. Warto też wspomnieć, że 20 listopada 1985 roku Microsoft wydał Windows 1.0, czyli pierwszy graficzny interfejs, który nie był pełnym systemem operacyjnym, lecz nakładką graficzną na tekstowy system MS-DOS. Wielu użytkowników doszukiwało się w tym podobieństwa do MacOS, co zresztą było początkiem późniejszego sporu o kradzież patentów i pomysłów Apple.

Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. świat komputerów zaczął się gwałtownie zmieniać. Microsoft coraz mocniej rozwijał własną platformę, a Apple próbowało utrzymać swoją pozycję. To właśnie wtedy współpraca zaczęła coraz bardziej mieszać się z konkurencją. W drugiej części historii zobaczymy, jak z partnerów Apple i Microsoft stali się największymi rywalami świata komputerów osobistych – i dlaczego mimo tej rywalizacji w 1997 roku Steve Jobs i Bill Gates ponownie stanęli po tej samej stronie.